Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΑΡΧΕΙΑΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΤΟΥ ΣΑΝΑΤΟΡΙΟΥ ΣΩΤΗΡΙΑ / CASE STUDY: THE ARCHIVAL MATERIAL OF SOTIRIA SANATORY

For English press here

Υπάρχει περίπτωση ένα νοσοκομείο να διαθέτει μουσείο και πόσο δε μάλλον ιστορικό αρχείο; Κι όμως, το νοσοκομείο Σωτηρία διαθέτει κι από τα δύο.

To Μουσείο Σωτηρία, κτήριο: “Στρατιωτικό Περίπτερο” / Σοφία Σλήμαν.

Το Μουσείο Σωτηρία ξεκινάει να αναπτύσσεται σταδιακά το2007 και αναμένεται να αποκτήσει οριστική μορφή μέσα στην επόμενη τριετία (2018-2020). Στις συλλογές του περιλαμβάνει κατά κύριο λόγο ιατρικό εξοπλισμό και εργαλεία, έπιπλα του νοσοκομείου, ιατρικά βιβλία και άλλο έντυπο υλικό, στολές νοσηλευτών καθώς και ορισμένα προσωπικά αντικείμενα που ανήκαν σε ασθενείς. Οι συλλογές του Μουσείου Σωτηρία, που σχετίζονται άμεσα με την ιστορία της φυματίωσης, στεγάζονται στο επονομαζόμενο Στρατιωτικό Περίπτερο, το οποίο κτίστηκε το 1913 με χρήματα από έρανο ομογενών για τη χρηματοδότηση των Βαλκανικών πολέμων, με τη μεσολάβηση της Σοφίας Σλήμαν προς τον Ελευθέριο Βενιζέλο.

Άποψη του εκθεσιακού χώρου του Μουσείου Σωτηρία.
Κατά τη διάρκεια ξενάγησης επισκεπτών στους εκθεσιακούς χώρους του Σωτηρία.

Το χρονικό της ανεύρεσης του Αρχείου Σωτηρία αναφέρει ότι το υλικό βρισκόταν κυριολεκτικά εντοιχισμένο πίσω από γυψοσανίδα σε χώρο του νοσοκομείου και βγήκε τυχαία στο φως το 2015, με αφορμή κάποιες κτηριακές ανακατασκευές. Βρέθηκαν συγκεκριμένα 8 βαλίτσες και 2 ξύλινα μπαούλα γεμάτα με ποικίλα προσωπικά αντικείμενα και έγγραφα των αποβιωσάντων ασθενών του Σανατορίου Σωτηρία, καθώς και κάποια διοικητικά έγγραφα του νοσοκομείου από τις δεκαετίες 1930 έως και 1980. Οι βαλίτσες αρχικά θεωρήθηκαν άχρηστες και τοποθετήθηκαν σε κάδους σκουπιδιών, που υπήρχαν έξω από το στρατιωτικό περίπτερο. Εκεί υπέστησαν σοβαρή ζημιά από νεροποντή και έμειναν σε συνθήκες υψηλής υγρασίας πάνω από τρεις ημέρες, χρονικό διάστημα ικανό να αναπτυχθούν κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης μικροοργανισμών. Μέρος του υλικού καταστράφηκε σε τέτοιο βαθμό και εντέλει πετάχτηκε. Χάρη στην συμβολή ομάδας εθελοντών, αποτελούμενης από εργαζόμενους του νοσοκομείου Σωτηρία, το υλικό εισήλθε στους χώρους του Μουσείου και διασώθηκε.

 

Στιγμιότυπα από το χρονικό εύρεσης και διάσωσης του αρχείου το 2015.

Στα πλαίσια της  χορηγίας του Ιδρύματος Ευγενίδου μέσα στον Μάιο του 2018 ξεκίνησε η Έρευνα Κατάστασης Διατήρησης (Ε.Κ.Δ.) του υλικού, στοχεύοντας στην κατάρτιση σχεδίου προληπτικής και επεμβατικής συντήρησης. Ο απώτερος σκοπός του σχεδίου είναι η ανοιχτή πρόσβαση στους ερευνητές πχ. ιστορικούς και συγγενείς ασθενών, άρα η διάσωση, η ανάδειξη, η αξιοποίηση και εν γένει η διάδοση του πολύτιμου αυτού υλικού.

Συγκεκριμένα πραγματοποιήθηκαν τα εξής:

  1. Έρευνα Κατάστασης Διατήρησης (Ε.Κ.Δ.) της συλλογής.

Η Ε.Κ.Δ. περιλαμβάνει την καταγραφή, την τεκμηρίωση και την αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης της συλλογής, ώστε να αξιολογηθεί το status της συλλογής και να προγραμματιστεί το μέλλον της. Λόγω του περιορισμένου διαθέσιμου χρόνου για την έρευνα και του άγνωστου μεγέθους της συλλογής, η Ε.Κ.Δ. πραγματοποιήθηκε δειγματοληπτικά καλύπτοντας όλα τα είδη του υλικού (για παράδειγμα: γράμματα, σημειωματάρια, διαβατήρια, ταυτότητες, πορτοφόλια, βιβλιάρια, τιμαλφή, βιβλία, φωτογραφίες, αρνητικά, φυλαχτά, υπηρεσιακά έγγραφα κ.ά.).

Αξιολόγηση και έρευνα κατάστασης διατήρησης του αρχείου Σωτηρία από την ομάδα εργασίας.
Κατά την εξέταση και τον στεγνό καθαρισμό των διαφορετικών ειδών τεκμηρίων.
Ομοίως.

2. Εκτίμηση του μεγέθους της συλλογής.

Πραγματοποιήθηκε ο υπολογισμός του όγκου της συλλογής ανά είδος τεκμηρίου και κατ’ επέκταση ανά είδος υλικού κατασκευής (χαρτί, μέταλλο, βιβλίο, φωτογραφίες κτλ.). Συνολικά τα τεκμήρια ανέρχονται στις 16.000 περίπου.

Τα χαρακτηριστικά δέματα, που περιέχουν τα προσωπικά έγγραφα και αναμνηστικά των αποβιωσάντων φυματικών ασθενών, όπως είχαν συσκευαστεί από το προσωπικό του σανατορίου.
Τα περιεχόμενα του δέματος ενός ασθενούς (πορτοφόλι, γράμματα, πιστοποιητικά, φωτογραφίες, γυαλιά οράσεως, φωτογραφίες, carte-postales, σημειώματα).
Δέματα με πορτοφόλια αποβιωσάντων ασθενών με προσωπικά έγγραφα και αναμνηστικά.
Δέματα με τιμαλφή, χαρτονομίσματα, κορνίζες με φωτογραφίες

3. Πρόταση απαραίτητων εργασιών συντήρησης και φύλαξης.

Τα αποτελέσματα της Ε.Κ.Δ. επεξεργάστηκαν με στατιστικές μεθόδους και εξήχθησαν πολύ χρήσιμα συμπεράσματα αναφορικά  με την γενική κατάσταση διατήρησης του υλικού, συμβάλλοντας στη θέσπιση προτεραιοτήτων συντήρησης.

Γράφημα με αποτελέσματα της Ε.Κ.Δ..
Ποσοστιαία αξιολόγηση κατάστασης των μεμονωμένων φωτογραφιών του Αρχείου Σωτηρία.
Διάγραμμα που αναδεικνύει τις προτεραιότητες συντήρησης του Αρχείου Σωτηρία.
Τεκμήρια με σοβαρές φθορές.

 

4. Πρόταση για την ταξινόμηση, την αρχειονομική καταγραφή και ψηφιοποίηση του αρχείου.

Κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας του υλικού για τους σκοπούς της μελέτης αυτής, απαιτήθηκε να ανοιχθούν ορισμένα προσωπικά δέματα αποβιωσάντων ασθενών, τα οποία καθαρίστηκαν υποτυπωδώς και φυλάχθηκαν με σεβασμό στην αρχική ταξινόμηση, παρεμβάλλοντας αντιόξινο χαρτί και απομονώνοντας όσο ήταν εφικτό τα πληγέντα από μικροοργανισμούς αντικείμενα.

 

Η μελέτη ολοκληρώθηκε επιτυχώς τον Ιούλιο του 2018 και ανέδειξε αναλυτικά αποτελέσματα και προϋπολογισμούς. Το κυριότερο συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι ενώ φαινομενικά πρόκειται για μια μικρή σε μέγεθος σχετικά συλλογή (16.000 τεκμήρια) η ανάγκη για συντήρηση, ορθή φύλαξη, καταγραφή και ψηφιοποίηση είναι επιτακτική, λόγω της υψηλής ιστορικής και ανθρωπολογικής αξίας της. Μέσα από το Αρχείο Σωτηρία διαγράφονται με ξεχωριστό τρόπο, ενδιαφέρουσες πτυχές της σύγχρονης ιστορία της Ελλάδας (20ος αι.) καθώς και της ιατρικής επιστήμης.

Βίντεο της Ιφιγένειας Δημητρίου που δημιουργήθηκε στα πλαίσια της εκδήλωσης: “Ανοιχτές Πόρτες”, που πραγματοποιήθηκε στις 5 Ιουλίου 2018 στο Νοσοκομείο Σωτηρία.

 

Σύνδεσμος για το Μουσείο Σωτηρία: https://www.sotiria.gr/index.php?id=140

Σύνδεσμος για φωτογραφικό υλικό του Μουσείου Σωτηρία:                  https://www.sotiria.gr/index.php?id=143

 

 

 

Advertisements